James Simons - Tỉ phú thông minh nhất

Theo xếp hạng của tạp chí Alpha Magazine, số ra tháng 4.2009, James Simons và Tập đoàn đầu cơ Renaissance Technologies của ông kiếm được 2,8 tỉ USD trong năm qua. Đây là kết quả đáng nể trong thời kỳ khủng hoảng. Hơn thế, ông là nhà toán học và được Financial Times đánh giá là “tỉ phú thông minh nhất”.

Nhà bác học thông minh

Là cháu nội của một ông chủ nhà máy sản xuất giày, cậu bé Simons từ nhỏ đã mê say toán học. Họ hàng của cậu nhớ lại: Khi mới 3 tuổi, Simons đã phỏng theo ý kiến nghịch đời của nhà bác học Zenon thời Hy Lạp cổ đại mà tuyên bố rằng, xe hơi sẽ không bao giờ hết xăng. Bởi, lúc đầu chỉ dùng một nửa bình xăng, sau đó lại dùng một nửa của phần còn lại… Cứ thế phân chia sẽ không bao giờ kết thúc.

Vào năm 19 tuổi (1958) Simons vào học tại Đại học công nghệ Massachusetts - MIT. Tại MIT, chàng sinh viên Simons không chỉ sử dụng kiến thức toán cho việc học vào ban ngày, mà còn ứng dụng chúng vào việc đánh bài với các bạn cùng trường vào ban đêm. Vào năm 1962, khi mới 23 tuổi, Simons bảo vệ thành công luận án tiến sĩ ngành hình học.

Sau khi lấy bằng tiến sĩ, ngoài việc giảng dạy tại MIT, Simons còn tham gia với tư cách là chuyên gia giải mã của nhóm nghiên cứu thuộc Viện phân tích quốc phòng - IDA, tư vấn cho Chính phủ Mỹ các vấn đề về an ninh và quốc phòng. Tuy nhiên quan hệ giữa IDA và Simons không tốt đẹp. Vào năm 1967, Chủ tịch IDA - Tướng Maxwell Taylor viết bài cho New York Times Magazine, trong đó biện hộ cho cuộc chiến của Mỹ ở Việt Nam. Sau đó, Simons gửi thư cho ban biên tập tạp chí này khẳng định: “Nhiều người của IDA có quan điểm khác”. Lãnh đạo IDA ngay lập tức sa thải Simons, người khi đó mới 29 tuổi và cần tiền nuôi vợ cùng 3 đứa con.

Không gắn bó được với ngành quốc phòng, Simons dạy môn hình học tại Đại học tổng hợp Stony Brook. Vào năm 1976, vì các công trình hình học của mình, Simons nhận một trong những giải thưởng toán học danh giá nhất của Mỹ mang tên Oswald Veblen.

Nhà toán học tại TTCK

Trong khoảng thời gian này, nhà đầu tư tương lai rất chú ý nghiên cứu thị trường chứng khoán (TTCK). Trước đó vào năm 1958, Simons lấy 500 USD tiền mừng đám cưới mua chứng khoán và bị thua sạch. Nhưng từ lần thứ hai thì Simons lại gặp may: Vào năm 1974, ông và các đồng nghiệp tại đại học tổng hợp đầu tư 600 ngàn USD vào cổ phiếu ngành đường và kiếm được 6 triệu USD tiền lời.

Năm 1978, Simons đột ngột từ bỏ Viện Hàn lâm khoa học Toán của Mỹ rồi dùng tiền vốn của mình bắt đầu chơi chứng khoán một cách nghiêm túc. Tuy nhiên quỹ đầu cơ đầu tiên - Renaissance Technologies, do ông thành lập chỉ xuất hiện 4 năm sau đó. Quỹ này tập trung vào thị trường ngoại tệ và các loại chứng khoán thuộc ngành khoáng sản. Simons mời đồng nghiệp cũ tại IDA là Leonard Baum và cũng là đồng tác giả công trình Thuật toán Baum-Welch algorithm cùng cộng tác. Baum-Welch algorithm dùng để phân tích sinh học, thống kê… nhưng Simons là người đầu tiên ứng dụng nó vào kinh doanh ngoại tệ và thu được thành công.

Sau vài năm, Simons mời khoảng 60 nhà toán học, nhà vật lý, các chuyên gia phân tích kinh tế của nhiều nước như Nhật Bản, Cuba đến làm việc tại hãng của mình. Những người này phát minh ra phần mềm cho phép dự báo trước các thay đổi trên TTCK. Điều này giúp Simons tránh được “yếu tố con người” khi chơi chứng khoán. Cho đến nay, hệ thống kinh doanh của ông không thông qua các nhà môi giới mà chỉ thực hiện hợp đồng thông qua các thuật toán cơ bản. “Chúng tôi thuê các nhà vật lý, các nhà toán học, các nhà thiên văn học và các chuyên gia thông tin. Họ hoàn toàn không hiểu về tài chính nhưng lại lập trình rất giỏi trên máy vi tính” – Simons nói như thế về các cộng sự của mình.

Giờ đây, chỉ riêng tổng hành dinh của Renaissance Technologies ở New York có khoảng 200 nhân viên, mà 1/3 trong số đó có bằng tiến sĩ. Các quỹ do Renaissance Technologies điều hành có khoảng 30 tỉ USD đầu tư. Vào năm 2007, nguồn vốn của các nhà đầu tư chảy vào các quỹ của Simons tăng gấp đôi, giúp ông trở thành một trong những nhà đầu cơ tư nhân lớn nhất thế giới.

Hé lộ bí mật kinh doanh

Các chiến lược kinh doanh của Renaissance Technologies luôn được giữ bí mật. Tuy thế nó cũng bị hé lộ chút ít tại Tòa thượng thẩm bang New York, khi vào năm 2003, Simons kiện hai nhân viên bị đuổi việc khỏi Renaissance là Alexander Belopolsky và Pavel Volfbeyn với cáo buộc họ ăn cắp chiến lược kinh doanh của mình.

Từ các trích lục của tòa cho thấy Renaissance sử dụng 3 chiến lược như sau: Thứ nhất là dựa vào sự trao đổi – swop, (sử dụng các công cụ tài chính được thỏa thuận có thể tạm thời đổi lấy cổ phiếu hoặc cam kết này sang cổ phiếu hoặc cam kết khác). Thứ hai là sử dụng hệ thống mua và bán bằng điện tử. Cuối cùng là nối kết với Nasdaq và TTCK New York, đồng thời theo dõi các đơn đặt hàng (mua - bán) cổ phiếu với giá xác định chưa được thực hiện. Với các chiến lược trên, Renaissance có thể xác định các đơn đặt hàng lớn trên TTCK. Chẳng hạn nếu có loại cổ phiếu đặt giá 15 USD, nhưng trên thị trường được rao bán với giá 15,05 USD/cổ phiếu, thì Renaissance sẽ chào mua ở giá 15,01 USD và bán lại lấy lời. Nếu giá hạ xuống 15 USD thì quỹ sẽ nhanh chóng bán lại tất cả.

Renaissance Technologies kinh doanh đủ loại cổ phiếu, tín phiếu, trái phiếu… có mặt trên TTCK. Các nhà phân tích của hãng luôn tìm kiếm công thức lặp lại và những khuynh hướng quan trọng ẩn giấu phía sau của các loại cổ phiếu, của thị trường hàng hóa, hay sự dao động giữa chúng trong nhiều tháng hay nhiều năm. Sau đó hệ thống điện tử với tên gọi là “Code” sẽ mua và bán cổ phiếu, ngoại tệ, tín phiếu… trên TTCK. Các nhà khoa học của Renaissance hoàn toàn không biết cụ thể là “Code” sẽ mua và bán cái gì. Tất cả đều được lập trình tự động và con số thống kê sau đó sẽ cho ra kết quả.

Các chiến lược trên đem lên thành công vượt bậc tại cho Renaissance tại nhiều thị trường. Vào năm 1990, Quỹ Medallion thuộc Renaissance Technologies sử dụng hệ thống kinh doanh tự động mang lại cho Simons 55,9% lợi nhuận. Năm 1991 - 39,4%, năm 1992 - 34%, năm 1993 - 39,1%... Vào tháng 8.2005, Simons thành lập Quỹ Renaissance Institutional Equities Fund, chuyên đầu tư vào cổ phiếu ở Mỹ. Đến tháng 9 năm này, quỹ đã thu được 12,8% lợi nhuận. Ngay cả khi thị trường bị tuột dốc thì Simons vẫn thắng. Chẳng hạn vào năm 2007, toàn bộ thị trường Mỹ thụt giảm, thua lỗ lớn thì trong 3 quý đầu năm này Medallion vẫn thu lời trên 50%. Tính đến 1.7.2008, cổ phiếu của quỹ này là khoảng 6 tỉ USD.

Nỗi buồn “bài toán” gia đình

Tài sản riêng của Simons được Forbes đánh giá vào khoảng trên dưới 5 tỉ USD. Chỉ riêng năm 2006 ông kiếm được từ các quỹ của mình từ 375 – 750 triệu USD. Theo số liệu của Ủy ban chứng khoán và tiền tệ Mỹ, Simons nắm từ 25% – 50% cổ phần của Renaissance. Phần còn lại do lãnh đạo các quỹ và các cổ đông nắm giữ. Lương bổng của những người này phụ thuộc vào mức độ lợi nhuận của Renaissance trên thị trường.

Giàu có, nhưng cuộc sống riêng của James Simons lại không mấy êm đềm. Ông có hai đời vợ và 5 người con, nhưng hạnh phúc không trọn vẹn. Người con trai cả - Paul, khi 34 tuổi đang đạp xe đạp dạo chơi thì bị xe hơi đâm chết. Một người con trai khác – Nick, bị chết đuối ở Bali, Indonesia khi mới 24 tuổi, còn người con gái Audrey bị bệnh tâm thần nặng.

Không có gì đáng ngạc nhiên, khi giờ đây Simons chi hàng triệu USD làm từ thiện. Quỹ của gia đình ông chuyên nghiên cứu bệnh tâm thần là quỹ tư nhân lớn nhất của Mỹ trong lĩnh vực này. Ngoài ra, tỉ phú Mỹ thông minh nhất còn tích cực giải quyết các vấn đề có liên quan đến toán học trong các các trường học ở Mỹ. Ông chi 25 triệu USD làm học bổng, dành riêng cho các giáo viên toán học muốn có bằng tiến sĩ như ông. Simons thông minh có thể tính toán, điều khiển được cả TTCK, thế nhưng ông lại không biết trước và không giải được bài toán cho gia đình mình. Cuộc sống là thế, nó vốn không có sự công bằng.

Theo Vnbrand